3 پست با برچسب "معماری نرم‌افزار"

یک روز برنامه را اجرا می‌کنی و با خطایی روبه‌رو می‌شوی که در نگاه اول ساده به نظر می‌رسد: چیزی در زمان واردسازی پیدا نشده، ماژولی هنوز کامل آماده نیست، یا بخشی از کد زودتر از موعد اجرا شده است.

واکنش نخست معمولاً فنی و سریع است: یک واردسازی را جابه‌جا می‌کنی، آن را به درون تابع می‌بری، نام یک فایل را عوض می‌کنی، یا چند خط کد را کمی عقب و جلو می‌کنی. برنامه دوباره اجرا می‌شود و خطا از بین می‌رود.

اما پرسش اصلی همین‌جاست:

آیا مشکل حل شد، یا فقط صدای هشدار را خاموش کردیم؟

این نوشته درباره‌ی همین هشدارهای کوچک است؛ هشدارهایی که گاهی از مسئله‌ای عمیق‌تر خبر می‌دهند: وابستگی چرخه‌ای. یعنی جایی که چند بخش از نرم‌افزار به‌جای آنکه با مرزهای روشن با هم همکاری کنند، آن‌قدر به هم گره می‌خورند که هر کدام برای فهمیده‌شدن یا اجراشدن، به دیگری نیاز دارد.

پایتون نمونه‌ی خوبی برای دیدن این مسئله است، چون خطای واردسازی چرخه‌ای را زود و آشکار نشان می‌دهد. اما موضوع اصلی این نوشته پایتون نیست. موضوع اصلی، شکل وابستگی‌ها در طراحی نرم‌افزار است.

تیم تصمیم گرفته بود «معماری تمیز» را جدی‌تر وارد پروژه کند. چند پوشه‌ی تازه ساخته شد: entity، usecase و adapter. نمودار دایره‌ای معروف هم در جلسه‌ی فنی روی تخته کشیده شد. از بیرون، همه‌چیز شبیه یک حرکت درست به نظر می‌رسید: نام‌ها آشنا بودند، ساختار پروژه مرتب‌تر شده بود و کدها دیگر همگی در یک پوشه‌ی بزرگ کنار هم نبودند.

اما چند هفته بعد، مسئله‌ی قدیمی دوباره خودش را نشان داد. موجودیت‌ها هنوز نوع‌های مخصوص پایگاه داده را می‌شناختند. کاربردها مستقیم به فریم‌ورک وب وابسته بودند. آداپترها فقط اسمشان آداپتر بود، اما تصمیم‌های اصلی سامانه هنوز از دل کدهای دیتابیس و کنترلر بیرون می‌آمد. پروژه پوشه‌های معماری تمیز داشت، اما وابستگی‌ها همچنان به جزئیات بیرونی قفل شده بودند.

تیم با سرعت خوبی پیش می‌رفت. هر هفته چند قابلیت تازه به محصول اضافه می‌شد، مدیر محصول از روند تحویل راضی بود، مشتری‌ها تغییرها را می‌دیدند، و از بیرون همه‌چیز نشانه‌ی یک نرم‌افزار موفق را داشت. نخستین نسخه‌ی پرداخت، گزارش‌های مدیریتی، اعلان‌ها و چند قانون تخفیف، یکی پس از دیگری آماده شده بودند. هر بار هم که کسی می‌پرسید «وضعیت فنی چطور است؟»، پاسخ کوتاه و مطمئن بود: «کار می‌کند.»

اما چند ماه بعد، همین جمله دیگر آرامش‌بخش نبود. یک تغییر کوچک در قانون تخفیف، چند بخش نامرتبط را درگیر می‌کرد. افزودن یک نوع تازه از اعلان، نیازمند تغییر در چند فایل و چند مسیر اجرایی بود. آزمون‌ها یا بیش از حد می‌شکستند، یا چیزی را که باید، نمی‌سنجیدند. نرم‌افزار از بیرون روشن بود، اما درون آن چرخ‌دنده‌هایی فشرده و سخت‌دسترس قرار داشت.